Historie Drents Heideschaap

Het Drents Heideschaap is het oudste schapenras van het vaste land van West-Europa en komt vanaf ongeveer het jaar 4000 v. Chr. voor in Drenthe. Het ras is het laatste overblijfsel van een schapenhouderij zoals deze zo’n 6000 jaar geleden al plaatsvond.

Het Drents Heideschaap kan, in tegenstelling tot de meer veredelde schapenrassen, leven op schrale heidegronden. De schapen hebben dan ook in de afgelopen eeuwen een belangrijke bijdrage geleverd aan de verbetering van landbouwgronden. Overdag zwierf de kudde onder leiding van de herder en zijn honden over de heide en ’s nachts werden de schapen in de schaapskooi opgesloten. De daardoor in de kooi verzamelde mest werd vermengd met heideplaggen en daarna over de landbouwgronden verspreid. Zonder bemesting was landbouw in die tijd praktisch onmogelijk.

De schapenmest werd overbodig vanaf het moment dat de kunstmest in de markt werd gezet. De heideschapen waren om die reden niet meer nodig voor bemesting en veel heidevelden werden ontgonnen. Omdat een heideschaap verder weinig productief is verviel hiermee de economische basis. De intrede van de kunstmest en ontginning van de heidevelden is dus mede de oorzaak dat een groot deel van het oude type Drents Heideschaap is verdwenen.

Huidige functie van Drents Heideschapen

Een functie die het Drents Heideschaap altijd al had, namelijk het door begrazing in stand houden van de heidegebieden, is bewaard gebleven. Wanneer een heidegebied niet wordt begraasd, verandert het snel in een grasvlakte en/of bos. Om deze reden laat men vaak, al dan niet als kudde, heideschapen in deze gebieden grazen. De stichting Schaapskudde Hof van Twente laat in de dektijd meerdere rammen tegelijk toe in de kudde. Dit omdat het splitsen van de kudde en het administreren van individuele dekkingen erg arbeidsintensief is en daarom te veel kosten met zich meebrengt. Tevens heeft het inzetten van meerdere rammen tegelijkertijd ook aantrekkelijke kanten voor grote kuddes op de heide. Het voordeel van natuurlijke selectie in de oorspronkelijke biotoop helpt op deze manier de juiste eigenschappen in de rassen te bewaren en te versterken. Bovendien heeft de kudde van de stichting een toeristische functie en ook daarom is het ongewenst om in de dektijd de kudde uit elkaar te laten vallen. De stichting laat in samenwerking met Staatsbosbeheer de schapen het natuurgebied “DE BORKELD” bij Markelo begrazen.

Kenmerken Drents Heideschaap

Het zeldzame oude type Drents Heideschaap wordt gekenmerkt door een rechte profiellijn van de neus. Het voorhoofd kan iets verhoogd zijn maar veelal loopt de rechte neus gewoon door. De kop heeft een matte beharing. Tussen de hoorns ziet men vaak een wollig kuifje. De ooien zijn hoornloos, dragen stikken of grotere hoorns. Die zijn dan schuin naar achteren en naar buiten gericht en al dan niet gebogen. De rammen zijn altijd gehoornd. De hoorns moeten vrij van de kop staan en ruim spiralen. Hierdoor krijgen de oren voldoende ruimte. De poten zijn rank en de dikke wollen staart moet minimaal over de hak reiken. Verder is de lichaamsbouw elegant, lang, sterk en recht, evenals het beenwerk met droge pezige gewrichten. Dit maakt bewegen in minder toegankelijke natuurterreinen een stuk gemakkelijker. Het Drents Heideschaap is een vrij klein schaap en staat dicht bij de natuur, heeft weinig zorg nodig en kent een hoge mate van zelfredzaamheid. Het aflammeren gaat gemakkelijk en de moederzorg is uitstekend.
Het oude type Drents Heideschaap werpt normaal gesproken één lam maar op rijkere voedingsgronden hoeft het werpen van een tweeling geen uitzondering te zijn. Het schaap bouwt doorgaans met haar vaste verzorgers een vertrouwelijk band op.

Historie Drents Heideschaap v2

Het Drentse Heideschaap is het enige gehoornde Nederlandse schapenras en de heideschapen die we nu tegenkomen zijn van een nieuw type en ontstaan uit het kruisen met andere rassen. Het nieuwe type heideschaap is de zogenaamde Schoonebeker. Dit ras, genoemd naar de plaats Schoonebeek in het zuidoosten van Drenthe, is zeer waarschijnlijk ontstaan uit het ras Bentheimer schaap. Dit schapenras werd direct over de grens in Duitsland op de heidevelden gehouden. Door het kruisen van deze rassen ontstond er een tussenras, het zogenaamde Drents Heideschaap van het nieuwe type. Dit schaap heeft de kromme neus van de Schoonebeker en vaak ook dezelfde kleuraftekening in de wol. De hoorns van de rammen zijn enigszins gedegenereerd, zij hebben een nauwere spiraal en groeien dichter langs de wangen. Soms zo dicht dat de punten van de hoorns zelfs in wang of kaak groeien.

Fokkersvereniging

De stichting Schaapskudde Hof van Twente is inmiddels aangesloten bij de Fokkersvereniging Het Drents Heideschaap. Ze betrekt geregistreerde rammen en laat de ooien door ervaren gediplomeerde keurmeesters beoordelen. Ook zijn er veel particulieren die het Drents Heideschaap houden voor de fokkerij. Zonder de inzet van deze fokkers is de instandhouding van het oude type Drents Heideschaap bijna een onmogelijke opgave. Het aantal van dit type heideschaap in Nederland is moeilijk te schatten. Zeker is dat genoemd ras tot een der zeldzaamste rassen van Nederland behoort. In 2012 waren er ongeveer 3700 geregistreerde volwassen ooien en 220 goedgekeurde fokrammen van het ras Drents Heideschaap. Tijdens stamboekkeuringen worden de schapen zeer kritisch bekeken en beoordeeld op uiterlijke kenmerken. Tijdens de keuring worden geen kampioenen gekozen omdat anders het risico bestaat dat iedereen wil fokken met de kampioenschapen of nakomelingen daarvan. Het stamboek wil hiermee het risico van inteelt en het verdwijnen van de kleurschakeringen in de rassen voorkomen. De fokbasis mag niet te smal worden doordat kampioensrammen jarenlang “op tournee”gaan.

Wol

De wol van het Heideschaap bestaat uit drie soorten vezels: de kortfijne onderwol, de lange harige vezel en de zogenaamde kemp, een dikke holle vezel. De kleur van de vacht is wit tot crème, bruin of zwart. De kleur van kop- en pootbeharing kan variëren van wit, lichtbruin tot zwart befje. De wolopbrengst is ongeveer 1 tot 2 kg per schaap. De Nederlandse en internationaal bekende textielontwerpster Claudy Jongstra maakt gebruik van de wol van het Drents Heideschaap en heeft hiervoor haar eigen kudde. De wol heeft zij o.a. gebruikt voor de film Star Wars – The Fantom Menace.

Financiering

Jammer genoeg blijkt door de jaren heen dat instandhouding van de kuddes geen vaststaand feit is. Om die reden worden de meeste kuddes door sponsoren, donateurs, vrije giften en overheidssubsidies overeind gehouden. Zo ook het geval met onze kudde. De stichting Schaapskudde Hof van Twente probeert tevens in de toekomst extra inkomsten te genereren uit verkoop van vlees als streekproduct, verkoop van wol en overige aan het schaap gerelateerde producten. Hieruit blijkt dat de stichting met regelmaat moet strijden voor continuering van deze noodzakelijke steun.